Page 251 - Diyarbakır Barosu Türkiye'de Kürtler Barış Süreci İçin Temel Gereksinimler

TüRKiYE,OE KüRTLER: DiL vE KüLTüR HAKLARININ vE
K U LLANIMININ YAsAL GÜVENCEYE ALIN MASI1

Fchin IŞIK

Böyıe önemli bir konferans düıenleyeİek Knrt sorununun çözümüne katkl sağlamayl hedefle-
yen Heinrich 8öıl stiftung Derneği'ne ve Diyarbaklr BarorJ'na,şahslm ve Kİrt Kültür Ara§-
tlrma Vaktl ad,na terektür ederek ballamaI istiyorum.

Elb€t sorunun çözümü için soruna kaynakllk eden etkenl€rin bil]nmesi gerekir. Bunun içjn ta-
rihsel süreç de irdelenmelidiİ. Ancak uzırn ?aman alacağl ve konumun boyutlannl aşacağl için
talihsel sürecin soİun içjndekjyerine aynntllan ile değinmek istemitorı]m.
Bilindiği gibi Kürtler, 0rtadoğu'nıJn en kadim uluslanndan biri... Nüfusu itiban ıl€ d€ Kürt,
l€r. ortadoğu'daki en geniş halk topluluklarlndan biridir, Ancak Kürtler, ne yau lk ki hala ken,
di iopİaklan üzerinde özgüİ olamayan, özgür uluslar araslndaki onurlu yerini alamayan halk,
lardandlr da... Bu durumun çok nedenl€İi var. Kanlmca en önemli nedeni osmanll'nln enkaz,
üzerinde inşa ediıen cumhuriyetin kuruluş mentalitesinde aramak gerekir.
8ASKI vE iİiK^R soRuNu oRIADAı{ KALDInıaAo!

cu4lhuriyetin k!ruluşundan önce djğ€r halklar gibi kendj devletini kurmayl tercih etmek yeri-
ne Türk halklyla bjrlikte işgale kar!ı direnen Kürtler, kuruluş süreci iıe birlikte "lel diltk
devlerkk nille( dayalmalalına maruz kaldllar ve elb€t bu dayatmalara karşl isyanlar ya-

şandı,
Kurt.er, so.dan bir önceki 5llahll başkaldın olan r938 oe6im lsyanl'nln bastlnlmaslndan
sonra büyük biİ 5t55iuliqe biiründuler. o,ğerlerinde olduğu 9ibi ı9]8 jsydn"nln da bilançosu
ağlr oldu. isydn 5 rd5lnda ve sonraslnda Düyül. l.ailiamlal ile sjrgünler yaşand,. iryanln on-
derleri ıdam edildiler, Tüm bunlar yapllırken cumhuriyetin egemenljği de 9iderek arttı. cum-
huriyetin kuruculan devletin alt ve ü5t yaplslnl kurumlaşt rdl. silahlı güçler, ekonomi ve eği,
tim alanlanndaki kurumlar başta olmak üzere tüm devlet yapllanmasl toplumun h€İ kesimine
eg.men oldu, "rekçilik" a^laylşl, büyük bir korku ve sindirme poljtikanyla birljkte toplumun
her kesimine kabul ettirildi.

U2un ylllar E55iz kaıan, basİl ve asimiıasyon politikalarlyla d6nüşen/dönnştürülmek istenen
Kürtl6r, baskl politikalaİlnın sorıucu olarak cumhuriyetin karşlslnda da olamadllar, cuOhıJri-
yetl sessiz sedaslz kabullendıleİ. Klsmi de olsa karşl politika, karşl koyuş gelişteremediler. Bu
dur!m, ı955 ylllna kadaİ devam etti, 1965 ylllnda neredeyse eş zamanll olalak kuru|alü Tür-

ı T.5]]ğinh.zdJmasnda, ",(rdk.N.lsıi!ol?"ıdl L. KünKüllğltArart md Vakn lXÜRT K^v)b/al ndan 20 21otat
2oo7 6/ hl.rl.d.duı.n.n.n 9po4unun, b.nim d. y6n.ti.iiolduğufr "l<laaili, Eğilinji Kalırri: Iurküy.,d. s@|r
Du@, ulg,]anaü Eç6zinD r,.z. "barlll, üıotrumuna{nulantbliğl.d.n d.yılanan,ln şt l