Page 247 - Diyarbakır Barosu Türkiye'de Kürtler Barış Süreci İçin Temel Gereksinimler

plya sahip olan Avusturya'nln aksine, hürkuİsal anlamda ulusal azlnllkla olmayan, söz konğ-
5u ıörleşmeyi onaylamakta hala direnen v€ üniter bir yap|ya sahip olan Fran§a'da i5€, yelel dil
Ve lehçelerin öğrenimine ilk kez izin ver€n ve daha sonra yürürlükten kalkan Deixonne Yasasl
(1951) ve Bas-Lauriol Yasasl (1975) ve halen yürürlükte olan Haby Yasasl (t975) ve Toubon
Yasasl (ı994) jl€, Franslzca'nın yanl 5ıra doğrudan ya da dolayll olaİak bölg€sel dillerin kul-
lanlml mi]mkündür. Bugün Fıanslzca, d€vlet ayg(lnın büününde hakim dil konumunu sürdİr-
me(le birlikte, uygulamada biilges€l dilleİin öğretimi yasalarla güvence altlna allnml lr, Il-
kağretimde bu öğİetim, giriş progİamı (haftada l-] saa0 ya da ikidjllı öğretim {bölgesel dil;n
hem öğretim dili hem de öğretilen dil olduğu) biçiminde örgütlenmektedir. Bazl orta öğretim
okıJllannda 1 saatlik bölgesel dil Ve kültür öğretimi sunulabilmektedir. Ayrlca, ikidilli eğitj-
min uzantlsl olaİak, haftada asgari üç saat bölgesel dil ve kültür öğretiminin yanl slra bir ya
da aki dersin bölges€l dilde yaplldlğl bölges€l dil şubeleri oluşturulmuştur. son olarak bölgesel
dil öğİetimi, çeşitli derneklerin kurduğu ve "dalma" {imtr,e.5.ion) o|aak ad|andlrllan pedago-
iik yöntemit9 izleyen okullaİ taraflndan da yapllmaktadlr: Djwan (Bretonca), ıkastola (Bask-
ça), calandreta (oksitanca), Bressola (Katalanca) ve ABCM zweisprachigkeit (Alzas di|i)
özel okul statüsüne sahip olan, ancak devlet taraflndan bir oranda sübvanse edilen okullardır
ve jini okuIlar 9ibi devletle yapllan bir sözleşmeye dayanmaktadlrlar.'0
Do aylslyla günümü2de Fransa'da 6rn€ğin Bretonca öğretimi için üç farkll okul modeli bulun_
maktadlr: 8unlar jkidilli kamu okullan, ikidilli Katolik okullan ve $dalma// yöntemi izleyen
ikidilli d€İnek okullarüdlr. Ancak h€r üç okul modeli de bugün ciddi sorunlarla karşl karşlya-
djr. ilk sorun okullaşan öğrenci saylslyla ilgilidir Ve yapllan araş!rmalar, sözgelimi Bretonca
€ğitim yapan Diwan (Br€tonca tohum anlamlnda) okullannda 2oo6-2007 der5 yılında öğrenci
satl5lnln l981'den bı] yana en düşijk seviyeye ulaştlğln] qöstermekt€dir, Fransa'da 36 ilkijğre-
tim, 3 ortaöğretim ve 1 liseyi bir araya getjren Diwan okullaİınln başkanl Padrig Herv€'nin
yaptlğl açlklamaya göre, Bretonca'nln geleceğinı qüVence altlna almak için, bugün ıı ı2 bjn
cjvarlnda olan 8retonca ajğretimi göİen 6ğrenci saylsınl her yll için 20,30 bin öğrenciye çıkar,
mak gerekm€ktedir-'r Dolaylslyla Bİetonya Bölge Yönetiminin h€defi olan 2010 yll,nda 20
bin öğrenciye ulaşma hedefi, en azından mevcut koşullarda mümkün gö2ükm€mektedi/,

Öt. yandan bölges€l diller öğretımi yapan diğer deİnek okullarl gjbi, Diwan okullarlnln bir di-
ğer sol!nu da finansmanla ilgilidiİ. Bu sorun! önemli ölçüde çözebilec€k oIan 2000 ylIlnda
dönemin Milli Eğitim BakanlJack Lang'ln Diwan'ln başVurusu ü2erine okullan {2700 öğren-
c]) kamu okullan sistemin€ dahil elme karan, laik d€rnek ve öğretmen sendikalannln Diwan/
caladdreta§, Bressola ve Ikastolak'lann kamu eğjtimi sistemin€ enteqr€ edilmesini eng€lle,
mek amaclyla Danlştay'a dava açmaları sonlcıJ hayata geçiİil€medi, sÖ2 konusu k!ruluşlann
gerckçelerinden jlki, bölgestl diller öğretiminin başta ]951 tarihli Deixonn€ Yasasl olmak

ı9 "oalma" (,irm6ior) yönreniuyınrca 3roronokullal.da oku]dn.ğ5] .ğ ilimd'n 3 9yat,na kadğrd,6
yapü makEd l, daha 9nrı 9 kÖğdim]n$nuna !.daİ lİ.nrz.a/daBnlon.a'n nyan s raÖğrctmdilio]arakku]lan mal

20 - !r polil]qu. &5 üan906 4gioi.|.5.ı mi.o,iriĞ5, " htlpJ&s,!lh.ul.var,cran^roP,,4rai" pol
2t "R6tE i D]*a. P.{u. r.ooo alats, ' İtılr^Jw.ld.].glamm,co.rqratJ]V*dra[',.g{nr'liniftr'mle diwan,