Page 259 - Diyarbakır Barosu Türkiye'de Kürtler Barış Süreci İçin Temel Gereksinimler

TüRKİYE içit| uYGULANABiı-in sıvrtııı çoKDiLLİ ToPLuM

M.ODELLERI vE TOPLuM uN çOKDILLI YAPISININ KORu NMASI
YONTEMLERI

Puıat Y.T^c^R

8eni toplantlya davet edenlerin bu oturumda ele allnmaslnı önerdikleri "Türkiye için tJygulana,
bilir sayılan Çokdilli Topltlm Modelleıi" ve "Toplumun Çokdilli Yaplslnın Korunmasl Yöntem,
leri" haİklndaki 9öröşlerimi konuşma süremin müsaade§i nispetinde açlklamaya çalışacağlm.
Kültürel haklal Ve dil haklarl konusunda çokdillj toplumiarda uygulanan farkll modeller var-
dlr- Bu modeller o toplumun kültürel çeşitıiliğini.ü niteliğine, ülkenin tarihine, coğrafyaslna,
anaya§aslna, devl€tin yaplslna (yani üniter d€vl€t mj, federasyon mu, konfederasyon mu oldıı-
ğuna), devletin taraf olduğu uluslararasl anlaşmalara, ekonomisine, bütçesine (özellikle eğitim
bütçesine aynlabilen kaynaklara ve bu alandaki önceljklere), benzer dili konürşan halk gİupla-
rlnln yaşadlğl komşu ülkelerle ilişkileİine, jeostratejik konumuna, iç ve dış güvenljk sorunlarl-
na bağll olarak farklllıklar gösteriİ. Devlet İlke içinde birden fazla mod€l uygulayabilir, za.
man içinde ve uluslaİaİasl insan haklan normlanndaki gelişrnelere göre modell€r v€ uygula-
malar değişir.
Kültür€ haklaİ alanlndaki uluslararasl normlann büyük bölümü 5özleşmelere biİeysel hak
olarak geçmiştir, Bu hallarln bireysel değil qrup hakkl olduğunu savu.anlar da vardlr, Öte
yandan, bu haklan kullanma özgürlüğünün ayrlllkçllığa olanak sağlamamasl, devletin bütün-
lüğüne zarar v€rmem€si üz€r]nde jttifak bulunmaktadlr.

B]razdan başllklar halind€ sunacağlm farkll model uygulamalanndan b€klenen olumlu sonuç,
lar altnabildi mi soru§una bazl ülkeler açlslndan olumlu yanlt verebiliriz. Ancak, son dönem,
de, Belçika'da llaman,ar Ve Valonla, alas,ndaki sorunlar, ispanya'da Katalanıar ve 8astlar
ile Madrid yönetimi araslrıda müşahede ol!nan gerginlikler, toplum mühendjsljği yoluyla çizil-
miş politikalann toplumsal ger9inliği aıaltmad|ğlnl, hatta bazl öİneklerd€ artrrdlğlnl göster-
mektedir. Bİrolarda oluşturülan kuramsal modeller uygulamada çok faİkil sonuçlar verebil-
mekte, "örn€k alınacak en iyi uygulafia lbest practlces)" olarak sunulan modellerin farkll oİ-
tamlara uygun olmadtğl ortaya çlkmaktadlİ. Bu nedenle mod€l sözcüğünü, ihtıyatla kullanma-
y yeğlerim.

Çokdilli toplumlarda hangi modellere İasilanlyor?
Öıüns.rn€-alujnle§me (Asimilasyoc.Enlegİasyon) mo.hlleri: Örneğin, 8rerilya, Çln, Endon€zya,
ABD, cezayir, Fransa, Avü]stİalya ve Türkiy€ uygulamalarl.
Uluslaİara§ anlaşma gereği azlnllk dilinıgğnlük hayatta veağitim* kullanma olanağltanıyan mo-
tbll€f: Örneğin, Avustırrya, italya, Türkiye Ve Yunani5tan uyqulamalan.