Page 106 - Diyarbakır Barosu Türkiye'de Kürtler Barış Süreci İçin Temel Gereksinimler

kuwetler bu açldan, başta dlşişleri olmak üzele sivil bürokrasiyi yerleşik ilişkıleİ ve teamüll€r
içinde kendisine tabi k,larak devlet alanlnl ve devlet iktidannl tam olarak t€msil eden, temsil
€ttiği oranda devlet içinde yasal özerk bir yer tutan niteliktedir. Militari5t yaplıanmanln üzeri_
n€ oturduğıJ ikinci unsur işte bu yapllanma ve niteliktir.

Türk mevzuatı, Millı savunma 8akanlığl'nl Genelkurmay Başkanllğl'nln loji§ti* daiİesin€ in-
dirgeyen ı920 modelinden ba§lamak ü2ere, ı924'teki Genelkurmay Başkanlığl Kanunu Ve
1925'teki Ali §üra Kanunu'yla,60 ihtila]i'nden sonİa gelen Askeri Danlştay, ı.,lG K 9ibi dü-
zenl€m€leİle, 7l muhtlraslnln siyasi karar organlai ve yar9lda askeri temsili güçlendiren
adlmlanyla, 80 darbesinde tüm devleiin milli gnvenıik ideolojisi ve kurumlanyla donatllma
slyla, aske/e devlet alanlnl artan bir güçle tanimlama ve denetleme fonksiyonu Verilmesinjn
çarplcl Örneklerini sunar.

siyasi alan ka§lslnda devlet alanlnl temsil eden askeri otorite kendi ıç yapllanmaslndan hare
ketle de merkeziyetçi devletin militarist özelliğini pekiştirecektir, au iç yapllanma bir yandan
orduya her tür müdahaleye kapall kalma irnkanl Verecek/ öte yandan devlet içi kuİumlar hiye,
rarşisini \'askeri olan"a endeksleyec€k bir yao] üretecektir. Nas l?

Türk silahll Kuwetleri belli başll Batl ordulanndan farkll bir örgİtlenme yaplslna sahiptir.
Batl ordular,nln hemen hepsinde, askeri sorumluluklar açl5lndan ademj merkezi bir ya9, as_
keİiyetkilal açlsrndan ise dağıtllmış güç mekanizmalan vardll. Örneğin, hemen tüm Bat or_
dularlnda Kara, Hava, Deniz qibi kuwet komutanllklan farkll kollardan sivil birimlerc bağll_
dlr. Gen€lkurmay başkanlan, tüm silahll kuwetl€rin komulanl d€ğildil, sadece koordinatör
makamlardlr. Emir komuta yetkileri ise ayrl ayn deniz, hava, kara kuwetleİine aittir. 8u dü
zenl€me mantlğlyla sivil otorite bu emil komuta merkezlelini ayn ayn kollaİdan denetlediği
gibi tüm askeri gücün bir araya gelip aşlrj kaynak kullanmaslnl ve d€vlet içinde aşlİl büyüme-
sini engeller. 8öyl€c€ sivil otoritenin askeri otoriteyi denetlem€si mümki]n klllnlr Ve mılitari5t
eğilim ri5klerinin önü ailnlr,

Türk oİdu yapılanmaslnln temel ö.elliği ise ''aşlrü meİkeıı'' olmasldır. Bu yapıda GenelkOr
may Başİanllğl, silahIl kuwetlere ait yetkilerle milli savlnmanln tüm cephelerine ilişkın yet
kilerin hemen hemen tümünü kendi uhdesinde toplamakta, tüm komuta kademelerini kendi
otoritesine bağlamakta ve anayasal olarak gerek askerj poIitika|ar qelekse idari sorumluluk
açlslndan siyasi iktidann askeri cephedeki tek muhatabl oıarak ortaya çıkmaktadlr. BüJ ma_
kam, silahll kuwetlerjn devlet içindeki Ve siyasal karar süreçlerindeki roiü açlslndan bjr mık
natl§ gölevini yapmakta, hukırken ya da fiilen tüm diğer parçalar onun ekaflnda topianmakta
Veya ondan hareketle anlam ka2anmaktadlr- 8unun doğal olarak önemli sonuçlarl vardlr, Bu
yolla askeri otorite siyasaı karar sür€cini etkileyerek siyasal 9aç ilişliIeri içinde ayncallkll bir
yer almakta v€ yetkilere haiz olmakla billikte siyasal sorlmluluk taşlmayan bir mekanizma Ve
yaplnln/ ordı]nun, tÜm siyasi sistemi belirlemesin€ yol açmaktadlr. Ayrlca bu durum sistemin
Ve d€vletin orduya yöneıik hukuki ve idari denetim m€kanizmalarlnl fiili yollarla sınlaamakta,
iim€ğin mali denetim konusunda olduğu gibi bunları çallşmaz hale g€tirmektediİ. ozetle a§lİl
dozdaki bu iç merkezi yapl, miljtarist devletin ve onun dayandlğü devlet siyas€t ayrlmlnln bjr
tür yakltl işlevin; yerine getirir.