Page 58 - Diyarbakır Barosu Türkiye'de Kürtler Barış Süreci İçin Temel Gereksinimler

Öt€ yandan, iç savaşlan gelide blİakan bazl orta Am€rika ülkelerinin, diktatör rejimlerin yö.
netiminden kurtulan baz] Güney Amerıka ülkelerinin, apartheid rcjifiite son veren Gİney Af-
riİa'nin v€ komünizmin sona €İm€si sonucu rejim değışikliği 9eçiren bazl DoğU Avrupa ülkele_
rinin s€çimi aksi yönde oldu. Geçmişle yüzleşmeyi seçen bu toplumlalln geliştırdiği m€kani2-
malar ise epey farkll ve çerit]i. Kimileri uzlaşma v€ banş için gerçeğin ortaya çlkmaslnln ye-
terli olacağlna karar verdi. Ancak bu toplumlar gerçeğe kimin nasll ulaşacağl kon!5ı]nda
farkll tercihler yaptl. otoriter rajimin örgütıü bir devlet Ve etkin bir istihbaİat sistemi ile
ayakta durduğu Doğu Almanya'nln seçimi, Doğu Alman 9izli istihbarat örgütü Stasi'nin arşi-
vinin halka açllmaslndan yana oldıJ, isteyen örgütün dosyalaİna ulaşlp ken.'ilerini kimin ih,
bar ettiğini öğrenebılirdi, gerçeği öğİenmek istemeyen is€ bunu yapmak zorılnda değildi_ Dola_
yıslyla son derece kişisel ve örel bir yü2leşm€ süreci 9€liştirildi, Güney Afrika'da jse yine
9e7-
çekle yüzleşmek tercih edildiyse d€ bambaşka bir yol benlmsendi; gerçekle yüzleşme süreci son
derece toplumsal, kurumsal Ve İamusal old!. Oevlet tarafından oluşturulan Gerçek v€ l]zlaş_
ma Komjsyonu, işlemiş olduklan hak ihlallerini, sadece mağdurlaİ Ve^eya yaklnlarlnın değil,
televizyondan yapılan naklen yaylnlal aracllüğlyla bütün toplumun önünde, tüm ayİntlan ile
anlatan suçlulara gerçeğe kaİşllık olarak af olanağl sağladl.
Diğer bazl toplunlaİ içjn ise gerçek yeterli değildi. Önemli oian adal€ttj. Adal€t olmadan ba-
nş olamayacağlndan, adaletsiz banşln anlamslz o]duğundan hareket eden bu toplumlar seçim_
lerini, suçlüllann yargllanmasl Ve ceza]andlr lma5lndan yana yaptl. Bazllarl suçlulan k;ndi
tercihleİi ile ve ırlusal adal€t sistemleri içerisinde yar9lladl. Bu amaçla bazl tirneklerde olağan
hukuk sistemi ııJllanlllrİen, dağerlerinde özel ,nahkemeler kuroldu. Yine diğeİ ülkelere ise
adalet uluslararasl kamuoyu taraflndan dayatıldl. Bu ya eski Yugoslavya ve Ruanda'da savaş
suçlUlannın yaİgllanmasl için kurulan geçici uluslararan mahkemelerde oldıJğt] 9ibı GüVenlik
Konseyi kararlarl ile ya da daİn] Uluslararasl ceza l\rahkemesi'njn kurulmaslnda olduğu gibi/
Birleşmiş Mill€tler destekli ulu§iarara, antlaşmalar ile yaprldl. Bir üçüncü 9rup ise hem qer-
çeği hem adal€ti telcih ed€rek melez 9eçiş sistemleri geli§tjrdi. Ancak yine de bugün üzlaşma_
nln ne d€mek olduğu/ barl, ve uzlaşma için gerçek ve adalet araslnda bir teİciıı yapmanın ge.
rekliliği, qeİçeğin velveya adaletin hangi mekanizma]ar Ve usuller ile tesis edilmesi gerektiği
büyük bir tartl§ma konusı].

Ağlr insan haklaİi ihlallerine uğlayan bireylerin yaralannrn sanlmasl için n€lerin yapllmasl
gerektıği !luslararasl hıJkukun da il9i alanl, Birleşmiş [Iilletler taraflndan 2oo6'da benimse_
nen Bassjouni ilkel€ri, sisteınatik ve ağir insan haklan ihiallerinin onanml için beşli bir me,
kanirma öngörür.' Önce|ıkle, zararların telafi edilmesı kestitution) gerekil. Burajaki temel
ilke, ki§inin ihlal edilen özgürlük, mülkıyeL istihdam gibi haklannl geıi tesis ederek ont ihlal
öncesi durumuna geli,mek:j|.lrestiıu|io in nlegrum). ikincl5l, lişiıln hem maddi hem manevi
zararlarlnln tazmin edilmesi qerel r (co.nperrallrn). LçuncüsÜ. rıaıidurun 9ereı fllilse. ge_
rek psikolojik yaİalarlnln kapanmasl amaciyla rehabilitasyonu 6ngölnfi]- cehabilitalio;d.
oöİdüncüsü, benz€İ ihlalleİjn bir daha qerçekl€şmesini engellem€k amacıyla biİ dizi 6nleyici
ledbirin (preventive n.asures) allnmasl gerekir. söz İonusu tedbirler, yasal relormlar, güven-

2 M. ch.rif Ba*iouii, a/y,'/ a,d Politial Righ|, Incldinl ıhe Qüslions ol lnd.p.nden.. of lh. Jldiciar], Aüni.isnatian ol
Jrstica InpLnjlr rh. Rig üoREsınurjan.conp.',lionandRahabiüi6ıianla.vnrifrsolensvialaıiansafHun.npüghs
and FundafrfuırlFn dons|Nfu\o*: Unl.d Naldns, ?ooo).