Page 19 - Minnesota Protokolü

M lN N ESOTA PROTOKOLÜ

ll. HuKUK DlŞl, KEYF| VE YARG|sız lNFAzl_ARlN ETKILİ BlçlMDE
öNLENMES|NE DAiR uLUsLARARAsl STANDARTLARlN AYR|NTlLl
oLARAK lNcELENMEsl

Ötüm vakalar|nln soruşturu[masına iLişkin biLim5€l, nitetikte u[us[aralasl bir
protokote yöneLik ihtiyaç, bırkaç yltdan beri hissedil,mektediı Utustararasl Af
Örgütü Danimarka Tlp Grubu,1979'da, ö[üm beLgelerinin naslI do[dıJru[aca-
ğına itişkin yerteşik utus[ararasl kura[Lara yönetik isteğini ifade etmiştir. J_ L.
Thomsen 1984 yltlnda, adli tlp uygutamatarlnın farktl şekitterde oLduğunu Ve
ortak yoI gö§terici kuralLar iLe tanımtarln, itetişimi kolaylaştlfacağlnı 9özlem-
temiştir.

sivit topLum örgütLeri, hukuk dlşı, keyfi ve yar9lslz infaztarln gerçekteştiğj id-
dia edil,en üLkeLere yaptlklan ziyaaetLer slraslnda uLaştlkLan pratak bir sonuç
olarak, ulus[ararasl standartlarün getiştirilmesi ve benimsenmesi 9ereğinjn
a[tlnı çizmişLerdiL Örneğin Utü]s[ararasl Af 0r9ütü, 1983 y|1,1nda bir üLkeye
yaptlğlziyaret5lfas.nda,buütkedeyetkititerinşiddetsonucumeydanagelmiş
ötümterin kaydlnl tutma ve bun[arl soruşturma konusunda iztedikteri usutte-
rin ,1979 ve 1984 yl[Lan araslnda gerçekteşen 40.000'in üzerindeki ötümün
neden[erini ortaya çlkaltmak Ve sorum[ularınl tespit etmek için tümüyte et-
verişsiz olduğunu saptamlştlr- 5öz konu5u 9erçekteşen ö[ümlerin tam saylslnı
saptamak için dahi elverişsizdir.

Benzer şekitde, 1976 Ve 1983 ylllan aras|nda kaçlntmlş Veya ötdürütmüş otan
binterce kişinin kimtik tespitinin yapllmaslna yardlm etmek üzere,Amerlron
Associotion For The Advonaement of Science talafından bir başka ütkeye 9ön-
derilen delegasyon da, kimtik tesPiti yapmanln, yereL yetkitil,erin yetkjntik-
tefinin ötesinde oiduğu sonucuna Varmlş Ve iyi eğititmiş adti tlp uzman[arl
Ve bağlmsız soruşturma yetkilerine 5ahip bir yöneticiden otuşan bir utusat
soruşturma merkezi kurutmaslnı tavsiye etmiştit Ancak detegasyon. "kaylp
kişiterin" sadece a2 bir klsmlnın da olsa, kimlikle.inin tespit €ditmesinin Ve
öLüm nedenterinjn betil[enmesinin, bu ötümlerden sorumtu olanların kim[er
oLduğunun tespati Ve yar9l önüne çlkantabilmesi hatinde, oLdukça caydlncl
otacağı konusunda iyimser otduğunu ifade etmiştlr
HükümetLer soruşturma emri verdiklerinde dahi, soruşturmayl yürüten kişi-
Ler slkLıkla ke}4l infazlalln gerçekteştiği koşutlar hakklnda de[iI etde etmelde
zortanmaktadlrlatTanık ifadelerinin elde edilmesi,tanlkla.ln kolkma[arlveya
infa2l gerçekleştirenlerin infazln yegane tanlklarl olma[arl nedeniyle zor o[a-
bilmektedir. suikastlaı mağdurtarın "kaybedıl,mesi" yo[uy[a suçun qazlenme-
sini 5ağ[amaktadlı sonuç oLarak, mağdurLarln cesetLeri genettikle aytar ya da
yl[[ar sonaa,5ığ Ve iŞaretlenmemi§ mezarla.da bu[unmaktadlr. 8u da, cesedin

77