Page 168 - Diyarbakır Barosu Türkiye'de Kürtler Barış Süreci İçin Temel Gereksinimler

IRAK KüRDisTANI vE AB: iKi çözüı* vöııü

cıngi, ÇANDAR

Bundan ı3 yll önce, 1994 yllında sabaİ ga2etesinde iki gün üst oste yazdığlm yaıılarda,
"Kürt sori]nu"nun esas olarak bir "deviet kurma" ya da bir "devlete sahip oıma" sorlnı] ol
duğuna değinmiştim.8uqün, 21. yüzyllln ilk onylll itibanyla, sorununun öıü, 20. yüıyllln son
onyıllndaki dı]rumuna qöre değişmiş değil.
sorunun bu "özü" değişmediama soğı]k savaş'ln sona ermesinin sonuçlarlnl yaşayan dünya
daki "paradigma değişikliği"ne uygun biçimde, Türkiye'nin Kürt sorununun çözüm yollan da
"paradi9ma değişıkliği"ne uğradl.

ortadoğu halitasl bugünkü şeklini, osmanl imparatorluğu'nun 4oo yılllk düzerüinin tasfiyesi
sonucunda, 8irinci oünya savaşl'nln ardlndan aldl. Baİ'nln sömürqeci ve yenj deyimiyle
"mandacl" devletl€ri, 0İtadoğtı topraklarl ü2erinde, l9. yüıyll Avrupasl'nln
şeklindeki devlet şablonunu uy9ulamaya kalktllar. Buna 9öre, Farslarln bir "ıJlu5-devlet"i
vardlr; tüm çoketnili toplum dokusuna rağmen, Şii-Fars kiiltürel kımliğinin damgas nl Vurdu-
ğu ilan böyledir. Farslarln uIus-dev|etidIr ve diğer ilanll etnil topluluİlar ya Fars kultur ,kll
minin içinde yer aldüklafl için veya Şji dini mezhebi kimliğinden gelen ortakllk nedeniyle, bu
duruma esasll bir iurau yöneltmemişlerdir.

Türkjye cumhuriyeti i5€.osmanll mirası üzerinde Anadolu ya da bir başka adlyla imparatoİ
luğun Alaplarla meskin bulunmayan topraklan üzerinde b'r "Türk ulus_devleti" olarak di_
zayn edilmiştir. Yani, Türklerin de bir ulus-devleti mevcutt!r.

Araplar is€-geİeğind€n fazla-rJlus-devletten de öteye, klanlan, hanedanlan, siyasi elitleri
t€msil ed€n bir dizi d€Vlete sahip olmuşlardlr.

ikincl 0unya savaşl'ndan sonra bun|ara bir de Yahudi devleli e!lendi. is.ail, Filistin topral la.
nnln bit bö|ümü üıerinde kurulmuş bir Yahudi ulurdevletidir,
0rtadoğu'nun otokton Ve yerleşik büyük ulusal toplulü]klan içinde sadece Kürtler bir devlet sa,
hibi klllnmamlşlardlr. iran Kürtleİi blr yana bıraklllrsa, Tüİkiye, Irak ve suriye Kürtleİi ola
rak, Birinci Dünya savaşl sonraslnda bjrdenbire üç ayn eg€menlik alanl içinde parçalanmlşlar
ve üç ayll !lırs devlet projesinin içjnde "asjmile" edilmeye çallşllmlşlardlr,
iran Künlerini biryana büraklyoİOm; ama, soranca ve Goranca qibi alt-kimlıklerinin, qeri ka
tan Kuri|erle falktll,k oluşturmas,ndan oıuru değil. iki nedenden dolay,: iran Kürt|eri, iran
Fars ulusal kimlıği içine linguj5tik özelliklerinden ötürü slğabilirler; çok çarpıcl bir farklüllkla
Farslaİdan ayln edilecek bir kimlik taşldlklarl söylenemez. En a2lndan, bu, tartlşmaya muh-
taç biİ konudur.