Page 301 - 2014-2016 Çalışma Raporu

Bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması için; Usulüne uygun olarak yakalamak
için veya ıısulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kişinin kaçmasını önlemek için;
Ayaklanma veya isyanın, yasayct uygun olarak bastırılması için. " deni|mektedir.
Anayasamız ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, yaşam hakkını güvence altına almak-
[a kalmamış, aynı zamanda, ö]dürmenin meşru sayıldığı halleri de belirtmiştir. Yaşam
hakkına banş zamanında;
. Meşru müdafaa, (Bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması Söz md 2,iII-a) (AY
l7lIV)
.Yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, hükümlünün kaçmasının ön-
lenmesi, (Söz md 2/Il-b) (AY 17lIV)
.Bir ayaklanma veya isyanın bastırılması (Söz md 2lII-c) (AY l7llV) hallerinde müda-
hale edilebilir,
Bu hallerde dahi yaşam hakkına direkt olarak müdahale edilemez, bu üç halde yaşam
hakkında müdahalenin meşru sayılabilmesi için öldürücü kuwete başvurmanın mutlak
zorunluluk arz etmesi şarıı gerçekleşmelidir. Barış zamanrnda olağanüstü hal / sıkıyöne-
tim gibi durumlarda dahi yaşam hakkına bu üç istisna dışında başka bir istisna getirile-
mez. Savaş zamanında meşru savaş fiilleri nedeniyle meydana gelen ölümler yaşam
hakkının ihlali sayı lmaz.
Mutlak gereklilik kiterine dair AIHM'nin belirlediği iikeler ise şunlardır:
.Müdahalede ölüme neden olmamak öncetikli amaç olmalıdır,
.Meşru müdafaa, isyanı bastırmak, hükümlü ya da tutukluyu yakalamak yahut kaçması-
nı engellemeye yönelik güvenlik operasyonu ölüm riskini en aza indirecek şekilde plan-
lanmahdır,
.Müdüale için kullanılan kuwet ile güdülen amaç arasında ölçü, adil bir denge olmalı-
dır,
.Müdahaleye duyulan gereklilik mutlak olmalıdır.

.B u şartların varl ığı gerektiğinde etkili şeklide soruşturulmal ıdıf .
AİHS 2. madde bu haliyle sözleşmenin temel maddelerinden biridir ve bu hükme barış
zamanında 15. madde detaletiyle istisna getirilemez. Söz konusu madde, 3. Madde (iş-
kence yasağı) ile birlikte demokatik toplumların temel değerlerinden birini içermekte-
dir. 1
ALHM, McCann ve Diğerleri / Birleşik Krallık davasında ve benzer birçok kararında
Sözleşme'nin 2. Maddesine getirilen istisnalari şu şekilde değerlendirmiştir:

"Mahkeme, 2. fıkrada (nıadde 2-2) tarif edilen istisnaların, bu hükmün (madde 2-2)
kasten öldürmeyikapsadığını, ancak bununla sınırlı olmadığınıgösterdiği kanısındadır.
Komisyon'un da belirttiği gibi, bütünlüğü içindeokunduğunda 2. Madde'nin (madde 2)
melni, 2, fılcranın (madde 2-2) öncelikli olarak bir şahsı kasten öldürmeye izin veren
koşullarıtanımlamadığını, bu madde kapsamında "başvurulan kuvvetin" istenmeyen bir
sonuç olarak ölüme sebebiyet verdiği durumları ele aldığınıgöstermektedir. Ancak

Bkz. Salman/Türkiye Davası, (Başıuru No: 21986/93)
276